Anlamayanlar için tarih dersi…

0

Dersim katliamının her aşamasında CHP var!

Yıllarını Dersim katliamını araştırmaya adayan Kalan Müzik’in kurucusu Hasan Saltık: Cumhuriyet ilk kurulduğunda bir Alevi şehrine tahammül yok… O dönemde CHP bu bölgeyi hep tehdit olarak görüyor
Hasan Saltık… Tunceli kökenli bir memur çocuğu. Annesi Zaza, babasının kökeni ise Alevi Sarı Saltuklar aşiretine dayanıyor. Sanatçı Rahmi Saltuk’un kuzeni olan Hasan Saltık, 1992’de kurduğu Kalan Müzik çatısı altında etnik müzik alanında önemli çalışmalara imza atmış. Hasan Saltık’ın önemli bir özelliği daha var. Yıllardır Seyit Rıza’nın idamı ve Dersim katliamı üzerinde çalışan, bu konuda binlerce belgeye ve görgü şahidine ulaşan Saltık ile idamının 77. yıldönümünde Seyit Rıza’yı ve Dersim’i konuştuk.

Nedir sizi bu araştırmaya iten? Sünni olsaydınız yine ilgilenir miydiniz?

Elbette ilgilenirdim. Yezidilerle ilgili ilk çalışmayı yapan biriyim. Ermenilerin, Lazların, Pontusların, Süryanilerin de müziklerini araştırdım. 1938 Dersim ağıtlarını araştırırken bu meselenin içinde buldum kendimi. Bu katliamla ilgili görsel toplamaya başladım. O operasyona katılanları buldum, çocukları ve torunları ile konuştum. Bazıları da korkup belgeleri imha ettiler. Erdoğan’ın ve Davutoğlu’nun açıklamalarından sonra artık eski korku ortamı ortadan kalktı.

1937-1938’de Dersim’de ne yaşandı?

Osmanlı müfettişlik raporlarına ve Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki belgelere bakıldığında Dersim bölgesinde yaşayan insanların asker vermedikleri, vergi ödemediklerinin külliyen yalan olduğunu anlıyoruz. Ama oranın kendine has bir özelliği var. Çok dağlık bir bölge… Ne Osmanlı ne de Cumhuriyet yatırım yapmış. Alevi bölgesi olduğundan müfettişlerin uğrak yeri olmuş.

Peki CHP bu tartışmaların neresinde?

Türkiye Cumhuriyeti ilk kurulduğunda bir Alevi şehrine tahammülü yok. Geçmişten bu yana Dersim’i potansiyel bir tehdit olarak gören CHP yönetimi bu bölgeyi dağıtmak istiyor. 4. Dersim müfettiş raporları hem Meclis’e hem de CHP’ye gönderiliyor. CHP demek zaten o dönemde devlet demek. 1933 raporundan sonra Dersim’in adı Tunceli oluyor ve hareket başlıyor. Katliamın her aşamasında CHP var.

Seyit Rıza’yı darağacına götüren süreç nasıl başlıyor?

1935’te bütün köyler aranıyor. 3794 tane silah çıkıyor. Seyit Rıza eşkıya deniliyor. Eşkıya denilen adam 1915’te Rus işgalcilerin Harput’a girişini önlemiş. Hakkında yakalama kararı olduğu için teslim olmak için Elazığ’a gidiyor. Köprüde askerler tarafından gözaltına alınıp mahkemeye götürülüyor.

Mahkeme sürecinde neler yaşanıyor?

4. Müfettişlik, Meclis’e sormaya gerek duymadan mahkemenin idam kararını uygulamaya karar veriyor. Meclis’e onaylatmıyor ama her aşamasında CHP’nin haberi var. Acilen oğlu ve birkaç arkadaşı ile birlikte Buğday Meydanı’nda askeri araçların far ışıklarında 15 Kasım 1937’de idam ediliyor. Seyit Rıza “Evlad-ı Kerbelayız, günahsızız, ayıptır, günahtır” şeklinde başlayan savunmasını da işte o uyduruk mahkemede yapıyor.

Dersim katliamı Seyit Rıza’nın asılmasından hemen sonra mı başlıyor?

13 bin kişinin öldürüldüğü büyük Dersim katliamı Seyit Rıza’nın asılmasından 8 ay sonra başlıyor. Bu katliamın neden yapıldığını asla anlayabilmiş değilim. Basit birkaç adli olay üzerinden bir halkı neden katlediyorsunuz?

NÜFUSUN YÜZDE 20’Sİ KATLEDİLDİ

“O kadar çok öldürme olayı yaşanıyor ki artık can sıkıntısından öldürmeler oluyor. Yoldan geçenlere nişan alıp öldürüyorlar. Dersim’in nüfusunun yüzde 20’si katlediliyor. Bir o kadar da sürgüne gönderiliyor. Bir de öldürülenlerin çocukları var. Bunlar da evlatlık olarak veriliyor. Bence devlet bunları açıklamalı. Bunların yanında 2 bin civarında kayıp var. Dersim nüfusunun yarısı yokediliyor. Kesin rakamlar Genelkurmay belgelerinde. Ama onlar belgeleri nedense bir türlü açmıyor.”

BİR ASKER NİNEME ‘KAÇ’ DEMİŞ

Kimyasal gaz kullanıldı mı?

Dönemin siyasetçisi İhsan Sabri Çağlayangil, mağaralara sığınmış insanlara kimyasal gaz atıldığını anlatıyor. Daha sonra Dersim’de kullanılan gazların başka bölgelerde kullanılmaması için Atatürk’e rapor sunuluyor.

Sizin ailenizden öldürülen oldu mu?

Benim annem 1937’de annesinin karnında. Askerin biri nineme “Şuradan aşağı kaç” diyor. Ninem birkaç yıl önce hayatını kaybetmeden önce hepsini anlattı. Bizim aileden de kaçamayanlar oluyor. 13 kişi ölüyor.

SABİHA GÖKÇEN ‘İNSAN DEĞİL KEÇİ SANDIM’ DİYOR

Sabiha Gökçen Dersim katliamında görev aldı mı?

Sabiha Gökçen de bombardımana katılıyor. “Ben onları insan değil keçi zannediyordum” diyerek gururla anlatıyor. Kendi anılarında Dersim’i nasıl bombaladığını uzun uzun anlatıyor. Bunların hepsi belgeli ve fotoğraflı.

Başbakan ve CHP lideri İsmet İnönü bu katliamdan bilgi sahibi mi?

İnönü tamamen bu operasyonun başındaki kişidir. 1933 raporlarına bakarsanız CHP’nin ve İnönü’nün belirleyici olduğunu görürsünüz. Alevi kesimi bu işe inanmak istemiyor. Seyit Rıza asılmadan önce o bölgedeydi ve bir gün sonra Elazığ’a geldi. Bilgisi olmadığını asla düşünmüyorum.

Röportaj: İsa TATLICAN
.

Haberimizi nasıl buldunuz?
  • Fascinated
  • Happy
  • Sad
  • Angry
  • Bored
  • Afraid

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here